محمدعلی محمودیار: سلانه نام سازی است غریب. نه آنکه ناآشنا باشد ولی جدید است. اشف یا بهتر بگوییم اختراع آن می تواند تحولی را در موسیقی اصیل ایرانی و در میان سازهای زهی ایجاد کند. این ساز با نام حسین علیزاده نوازنده ی تار و سه تار و همکار قبلی گروه محمد رضا شجریان شناخته شده است با این حال زحمت ساخت آن را سیامک افشاری کشیده است.   سلانه کاسه ای بمانند عود دارد و دسته ای بمانند ساز تار. تعداد پرده های روی دسته ی ساز نیز همانند تار است. با این وجود این ساز صدای قریبی دارد. حسی عجیب در آن است. وقتی در سه گاه آن را می شنویم ، حسی عجیب به ما دست می دهد. حسی که شاید در بعضی مواقع قابل وصف نباشد.

اگر اشتباهی در کار نباشد فکر می کنم تعداد سیم های ساز 8 عدد باشد. آن را با زخمه می نوازند و ...

***

سلانه – سیامک افشاری

سازهای زهی مضرابی دارای کاسه ی طنین ، از لحاظ سازشناسی ، غالبا به دو دوره ی اصلی دسته بلند و دسته کوتاه تقسیم می شوند. بربط و عود از نمونه های دسته کوتاه و تنبور و دوتار و سه تار و تار از نمونه های دسته بلند سازهای ایرانی هستند. ردپای قدمت این سازها را اگر بپیماییم شاید به ایران باستان نیز برسیم.

علاوه بر بربط که سازی زهی مضرابی و دارای کاسه ی طنین نسبتا بزرگ و دسته ای کوچک است و یکی از سازهای باستانی و اصلی ایران محصوب می شود ، و می توان نام و تصویرش را در آثار بجای مانده از دوران باستانی تاریخ ایران مشاهده کرد ؛ انواع مختلفی از خانواده ی سازهای تنبور نیز در ایران ، از دوران باستان تا به امروز ، رواج داشته اند . ساز سلانه با الهام از تصاویری از یک نمونه ساز زهی مضرابی دسته بلند که در اصل دارای سه سیم و سه گوشی بوده است ، در راستای کنکاش برای جست جو ی صدایی گمشده ساخته شده است.

ساز مذکور همچنین در قرون 16 و 17 میلادی در ایتالیا مقارن با دوران رنسانس تحت عناوینی همچون کلاسیکن (Classikon ) رواج داشته که ظاهرا بر اساس نمونه های شرقی همین ساز شکل گرفته است. کوشش در جهت احیای چنین سازی ، بگونه ای کاملا تجربی ، محملی شد برای جامه ی عمل پوشاندن به اهداف ، خواست ها و تاملاتی نظیر : اصتفاده از واخوان ها جهات تقویت هارمونیک ها و حجم و تنوع بخشیدن به رنگ آمیزی صدای ساز و نیز امکان دستیابی به صداهای بم تر (از طریق اضافه کردن سیم ها ساز) به صورتی که جنس و رنگ و حالت صدای ایرانی باقی بماند.

نکات قابل توجه در ساخت و طراحی فیزیک این ساز عبارت اند از :

   تغییر تکیه گاه ها و محل عبور سیم ها و واخوان ها ، استفاده از گوشی های واخوان ها در انتهای کاسه ، طراحی پنجه و غیره.

کوشش در جهت رسیدن به اهداف فوق و جست و جوی صداهای گمشده « سلانه »  را به بار آورد.

***

سلانه – حسین علیزاده

آنچه که از موسیقی ایرانی از قرن گذشته به صورت آثار صوتی باقی مانده در هیچ هیک از آنان از سازهایی با وسعت و فرکانس های بم استفاده نشده است. حتی سازی مانند عود (بربط) که ریشه و اصل و نسب آن ایرانی است در آثار ذکر شده مورد استفاده قرار نگرفته است.

استفاده از سازهای سنتی در موسیقی دستگاهی (ردیفی) در سال های متمادی چه در تکنوازی و چه در همنوازی ، رنگ و صداهای یکنواختی را ایجاد کرده که حتی اگر آثاری جدید بوسیله ی این سازها اجرا شود به علت رنگ ها و وسعت محدود آنها تکراری جلوه می کند. جای آن دارد با ریشه یابی از صداها و سازهای قدیم ایران (که بسیاری از آ«ها منشا سازهای دیگر کشورهای جهان نیز هستند) سازهایی ساخته و یا احیا شوند که موسیقی ایرانی را با رنگ و وسعت بیشتر غنا بخشیده تا راه برای ایجاد ذوق و ابتکار موسیقی دانان هموار شود. این امر وظیفه ی مهمی بر دوش موسیقی دانان ، پژوهشگران و سازسازان قرار می دهد که آینده ای پربار برای موسیقی این سرزمین بیافرینند.

سیامک افشاری از آشنایان و علاقه مندان موسیقی و سازسازی که در هنر معماری تخصص دارد همواره در این زمینه جست جو گرد و پر تلاش بوده است. حاصل این تلاش ساز سلانه است. بدیهی است سلانه تجربه ای است که نیاز به طی مسیر تکامل و تعمق و تامل بیشتری دارد. با امید به تداوم این راه از دوست عزیز سیامک افشاری تقدیر و قدردانی می شود.

***

چرا سلانه ؟!

نام سلانه را سیامک افشاری انتخاب کرد. او معتقد بود که بخاطر دیر رسیدن به این ساز و یا سلانه سلانه رسیدن به آن ساختمان و صدا نام آن سلانه انتخاب شد. پس از پایان کارهای ساز او بزرگ روی ساز نوشته سلانه برای ح. علیزاده 21/10/81

*** بد نیست که کمی به فکر بیافتیم. ای کاش حضرات فرهنگی ایران که مهد تمدن و فرهنگ مشرق زمین است کمی به فکر افتند. به چنین ابتکاراتی میدان دهند. آن ها را پرورش دهند و شرایط لازم را فراهم کنند. خوب است که کمی هم به فکر فرهنگ و هنر ایران باشیم.

***

« آلبوم سلانه »

(بـدلـیل جلوگیری از مـنبع قـوانـین حــقـوق مــولــف
کیفیت قطعات در سطح معمولی انتخاب شده اند.)

بداهه نوازی

حسین علیزاده

مــهــتــاب (دســتــگاه اصــفــهــان)

پـــگــاه (دســــتــگــاه ســــه گــاه)

آفـــــتــــــاب (بــــــیـــــــات کـــــرد)

شـــــــامـــــــگاه (افـــــــــشــاری)